فاجعه درياچه اروميه
نوشتهشده به دست آبشناسي در اکتبر 3, 2011
كاهش بي سابقه آب درياچه اروميه در 15 سال اخير ناشي از عوامل مختلفي است كه در اين بين عامل خشكسالي بي سابقه و سد سازي و بهره برداري بي رويه از منابع آب حوزه درياچه مهمترين آنها مي باشند. برخلاف آنچه رايج شده است موضوع چندان مربوط به تغيير اقليم نمي شود. بررسي آمار نيم قرن گذشته وجود تغيير اقليم را نشان مي دهد اما بايد دانست كه بين تغييرات تدريجي ناشي از تغيير اقليم و تغييرات حاد ناشي از خشكساليهاي بي سابقه اخير فرق است.
سد سازيهاي بي رويه، بهره برداريهاي غيراصولي از منابع آب حوزه و توسعه لجام گسيخته در بخش كشاورزي بدون توجه به تبعات زيست محيطي آن در كنار خشكساليهاي اخير عامل اصلي در ايجاد وضعيت رقت بار درياچه در سالهاي اخير است. جالب است بدانيد كه در كنار نام ده ها سد و مخزني كه عنوان مي شود طي يكي دو دهه گذشته در حوزه آبريز درياچه اروميه احداث شده اند تعداد بسيار بيشتري مخازن كوچك و بي نام و نشان كه حتي فاقد يك برگه گزارش مي باشند طي سه دهه گذشته با نيت خيرخواهي از سوي نهادهاي مردمي و جهاد سازندگي سابق احداث شده اند كه در مجموع جريان قابل توجهي از آب حوزه را كنترل نموده و از رسيدن آن به درياچه جلوگيري مي كنند.
حوزه آبريز درياچه اروميه اگرچه از 15 سال گذشته دوره نسبتا كم آبي را بخود مي بيند لكن اين بهره برداريهاي بي رويه از منابع آبهاي سطحي و زيرزميني است كه امروزه اين حد از كاهش سطح آب درياچه را باعث شده است. مطالعات نشان مي دهد كه درياچه اروميه در حالت عادي براحتي مي توانست اين خشكساليها را پشت سر بگذارد.
راه حل نجات درياچه نه در مدرنيزه كردن شيوه آبياري است كه در اينصورت با توجه به وجود زمين فراوان، آب اضافه صرف جويي شده نه در اختيار درياچه كه براي توسعه اراضي بيشتر مورد استفاده قرار مي گيرد، و از طرفي آب برگشتي حاصل از روشهاي سنتي كه كمابيش در اختيار درياچه قرار مي گرفت نيز در صورت مدرنيزه شدن قطع خواهد شد، بلكه تعيين و لحاظ نمودن سهم حق آبه اكولوژيك درياچه اروميه از منابع آب حوزه و رعايت جدي آن است. تعيين اين حق آبه محدود به سدها نمي شود بلكه بايد آب مورد استفاده در كليه بخشهاي حوزه اعم از سطحي و زير زميني، از رودخانه ها و مخازن و غيره بررسي و لحاظ گردد و در خصوص محدود نمودن آنها چاره انديشي گردد.
براي مقايسه وضعيت درياچه طي حدود 25 سال گذشته به اين سايت مراجعه نموده و با حركت ماووس روي تصوير عمق فاجعه را مشاهده كنيد.
پ.ن.: بديهي است منظور من مخالفت با مدرنيزه كردن شيوه آبياري نيست بلكه خواستم اين نكته را تاكيد كنم كه چنانچه سهم حق آبه درياچه منظور نگردد مدرنيزه كردن مي تواند حتي منجر به وخيم تر شدن وضعيت درياچه شود.
