پيش بيني جريان رودخانه هاي اروميه با استفاده از شاخص هاي اقليمي

مجله پژوهش و سازندگي، منابع طبيعي 1385 شماره 71، تابستان،41-51.

جريان رودخانه‌ يكي از مولفه‌هاي اصلي منابع آب محسوب مي‌شود. به همين لحاظ پيش بيني ميزان جريان رودخانه‌ها چند ماه يا چند فصل زودتر براي مديريت منابع آب مخصوصاً در خشكسالي‌ها از اهميت خاصي برخوردار است. تاثير پديده‌هاي اقليمي بر جريان رودخانه‌ها به منظور پيش‌بيني مقدار جريان براي زمان آينده موضوعي است كه در مجامع علمي به آن پرداخته مي‌شود. جهت بررسي اين موضوع در ايران، حوزه درياچه اروميه که در حدود 51000 کیلومتر مساحت دارد انتخاب گرديد. در حوزه درياچه اروميه تعداد زيادي ايستگاه اندازه‌گيري دبي وجود دارد.

از بين آنها 9 ايستگاه كه داراي آمار طولاني مدت بوده انتخاب گرديد. از بين شاخص‌هاي اقليمي، شش شاخص SOI، PDO، PNA، NOA، NINO3,4 و NOI كه به عنوان شاخص‌هاي تاثير گذار در فواصل دور مطرح هستند انتخاب شدند. به منظور بررسي تاثير پديده‌هاي اقليمي بر جريان رودخانه‌ها، جريان ماهانه، فصلي و سالانه رودخانه‌ها و شاخص‌هاي اقليمي مورد بررسي قرار گرفت. نتايج بررسي‌هاي بعمل آمده نشان مي‌دهد كه ارزيابي فصلي، تاثير اين پديده‌ها را بهتر مشخص مي‌كند. بلحاظ اهميت جريان رودخانه‌ها در فصل بهار براي فعاليتهاي كشاورزي و تأمين آب شرب در اين تحقيق روشي ارائه گرديده است كه با استفاده از شاخص‌هاي اقليمي مي‌تواند دبي متوسط بهار رودخانه‌ها را از يك سال قبل پيش‌بيني نمايد. نتايج اين تحقيق نشان مي‌دهد كه جريان فصل بهار اكثر رودخانه‌ها ناشي از شاخص‌هاي SOI منفي، PDO مثبت و NAO است كه به كمك آنها مي‌توان مقدار متوسط جريان فصل بهار را پيش بيني نمود. ارزیابی مقادیر پیش‌بینی شده نشان می‌دهد شاخص PDO در مقایسه با SOI مناسبتر است. همچنین مقادیر پیش‌یینی شده برای حوزه‌های کوچک از دقت بیشتری نسبت به حوزه‌های بزرگ برخوردار است. اين روش پيش‌بيني در برنامه‌ريزي مديريت منابع آب مخصوصاً خشكسالي‌ها مي‌تواند نقش مهمي ايفاد ‌كند.